Amando Iglesias, sempre na memoria

A historia sobre o vivido pola familia de Rosa Iglesias estremece a quen a escoita. esta veciña de Marín, filla de Amando Iglesias, un humilde mariñeiro represaliado e fusilado no ano 1936, emociona co sinxelo pero sobrecolledor relato do que foron aqueles terribles días da represión franquista e todo o que desencadeou.

Rosa Iglesias xunto ao monumento de homenaxe aos represaliados polo franquismo no Paseo Alcalde Blanco Solla en Marín. Foto: N. Cortés / DP. 

A MAIORÍA das vítimas da represión franquista só necesitan que alguén lles chame á porta e lles pregunten que ocorreu para que todo o martirio vivido volva de novo ao presente en forma de arrepiantes e duros recordos que, como a Rosa Iglesias, aínda a día de hoxe a fan emocionarse. Aos seus 83 anos lembra cunha excelente memoria fotográfica todo o vivido durante a súa infancia e das bágoas brótanlle cando se acorda das palabras da súa nai, Manuela Cortegoso Casal, ‘A Bichona’, e das que o seu pai, Amando Iglesias Pérez, lle deixou escritas en varias cartas, principalmente das da última, a de despedida: «Cando vos pregunten polo voso pai non teñades vergoña, dicir coa cabeza ben alta que sodes fillos de Amando Iglesias Pérez e todo o mundo vos vai respectar e querer». E así foi. 

O CARPIR DOS BARCOS. O seu pai era presidente do sindicato de mariñeiros do Porto de Marín, o Sindicato de Industria Pesqueira e os seus Derivados (SIP), unha organización vinculada á Confederación Nacional do Traballo (CNT ). O 18 de xullo de 1936 escoitou como repentinamente os barcos comezaron a facer soar as súas bucinas facendo estremecer a todos os veciños e xerando confusión a todos os que se atopaban no apeadeiro do peirao marinense. Inquieto ante o que estaba a ocorrer decidiu ir correndo ata a lonxa para descubrir que estaba a pasar, foi entón cando preguntando a algunhas das persoas que se atopaban entre a multitude atopou a resposta: fixéranas soar o presidente do sindicato e buscábano por iso.«Pero, como poden buscarme a min?», respondeulle este mozo mariño de 33 anos. «Eu non dei ningunha orde», continuou. Máis tarde, o 24 de xullo de 1936, unha parella de gardas civís foino buscar para ir declarar polo sucedido aquel día no porto. 

Amando Iglesias. Foto: DP

Era mediodía, estaban a piques de poñerse a comer e a súa nai pediulle aos gardas que o deixasen comer un pouco, «despois xa vai o ao cuartel», rogaba Manuela. «Non señora, non se preocupe que vai facer unha pequena declaración e enseguida volve», contestáronlle os axentes, pero Amando non volveu máis a casa. Foi encarcerado condenado á morte porque en xullo do 36 os barcos marinenses fixeron pitar ás súas sirenas para convocar unha folga xeral e destinado á illa de San Simón, desde onde lles escribiu fermosas cartas mentres pasaba o tempo e mantiña a esperanza de volver a casa. Manuela Cortegoso Casal, ‘A Bichona’, sospeitaba de que non sería así. A pesar de ser analfabeta nunca estivera de acordo en que o seu marido se meteu na loita obreira, temía que ao final lle pasase factura. Era o 31 de decembro de 1936, xoves de consulta no cárcere. 

O silencio reinaba durante a espera de decenas de mulleres para poder ver aos seus esposos. A tardanza fixo sospeitar a Manuela de que algo estaba a pasar: «Queredes ver que van sacar aos nosos maridos hoxe para fusilalos». Efectivamente, Amando fora condenado á morte e ese era o día no que sería fusilado. Un a un foron saíndo todos os reos, coas mans no alto e pedindo «xustiza e vinganza» accederon á furgoneta que lles levaría ata o lugar onde se producirían as súas execucións. 

Ela foi detrás da camioneta, a berro de «morte», polo que a Garda Civil encerrouna nun portal. En que estado se atoparía Manuela que sacou todas as súas forzas, rompeu a fechadura da porta, os gardas caeron para dentro e ela botou a correr detrás do furgón policial. Na Avenida de Buenos Aires en Pontevedra atopouse con que xa estaban os cadaleitos en fila e uns féretros feitos con casqueiro (táboas de madeira de mala calidade), polo que decidiu ir ata o centro da cidade para mercarlle na funeraria un ataúde de pino, xa que se negaba a que o tratasen como lixo. 

Quitou o mandil e atou a caixa á cabeza e emprendeu novamente o camiño ata Monte Porreiro. Ao volver, Amando xa fora fusilado. Ao darlle os disparos correspondentes a cada un dos condenados, el quedara vivo, polo que os gardas decidiron rematalo co tiro de graza.

'A BICHONA'. «O meu home non morreu, ao meu home matárono», dicía sempre Manuela. «Matan a un inocente», escribiu el na súa última carta, que lle deixou á súa nai, a ela e tamén á súa filla Rosa e ó seu fillo Manuel. Viviu martirizada toda a súa vida. Cando era unha cativa morréranlle o seu pai dunha enfermididade e dúas semanas máis tarde a nai, por unha parálise. Orfa con nove anos e viúva con 34, ‘A Bichona’ criou aos seus fillos loitando contra a penuria da posguerra e sen olvidar xamais o que o franquismo fixera co seu marido. Pasaron os anos e a súa filla Rosa creceu no seo dunha familia rota pola represión franquista e que sufriu a fame e a pobreza dos anos da posguerra. 

Manuela Cortegoso. Foto: DP

Tras formarse e casar, partiu no mes de outubro de 1963 a Francia para traballar. Alí estivo ata 1989. O 23 de marzo de 1980, Rosa chamou a casa para falar coa súa filla Rosita. O teléfono colleullo Manuela, que aos seus 77 anos aínda se atopaba forte como un carballo malia que comezaba a padecer demencia senil. Aquela tarde estaba a coidar do seu neto Manuel. 

Ata aquel momento todo parecía un día normal e corrente. Era a hora de cear e Manuela sentiuse indisposta. «Vou á miña casa», díxolles a todos, referíndose á planta baixa que se atopaba debaixo da vivenda familiar. Preocupados pola súa ausencia na cea foron a buscala e decatáronse de que non estaba alí: desaparecera. Case oito días tardaron en atopala, apareceu morta no río Lérez, no mesmo lugar onde executaran ao seu marido.

Hai apenas tres meses, Rosa Iglesias decatouse de que unha das testemuñas falsas que asistira ao xuízo contra o seu pai fora quen mandara pitar aos barcos no Porto de Marín. Aínda que para ela xa é tarde, sempre defendeu a súa inocencia: «Eu quixera que a verdade saíra á luz antes e non agora, que se descubrira quen fixo todo. Porque con 34 anos e dous nenos pequenos asasinárono sendo inocente. Mataron a un inocente», asegura Rosa Iglesias.